naar top
Menu
Logo Print
01/08/2019 - VALERIE COUPLEZ

“WIE NIET INZET OP VERDUURZAMEN,
ZAL AAN CONCURRENTIEKRACHT INBOETEN"

Moonshot moet duurzame ambities van staal, chemie en petrochemie vorm geven

Catalisti. Het staat voor het katalyseren van innovatie en transitie in chemie en kunststoffen. Deze organisatie fungeert als Speerpuntcluster Chemie en Kunststoffen. Dat Vlaanderen net hier de regisseursstoel voor zijn moonshot innovatieprogramma neerzet hoeft niet te verwonderen. Samen met de staalsector dragen de chemie en petrochemie het meeste bij tot de Vlaamse CO2-emissie en hebben ze een belangrijke rol te spelen in de Vlaamse ambitie om tegen 2050 koolstofslim te zijn. “We hebben er alle vertrouwen in dat we samen cruciale doorbraken kunnen realiseren", aldus Jan Van Havenbergh, managing director Catalisti.

 

Jan Van Havenbergh en Luc Van Ginneken, respectievelijk managing director en program manager van Catalisti: “Als we de chemiesector hier willen houden dan moeten we snel leidend worden in milieuvriendelijke processen”
Jan Van Havenbergh en Luc Van Ginneken, respectievelijk managing director en program manager van Catalisti: “Als we de chemiesector hier willen houden dan moeten we snel leidend worden in milieuvriendelijke processen”

 

 

Catalisti is de voortzetting van FISCH (Flanders Innovation Hub for Sustainable Chemistry). De missie was altijd dezelfde: het versterken en versneld naar de markt brengen van innovaties omtrent duurzame chemie
Catalisti is de voortzetting van FISCH (Flanders Innovation Hub for Sustainable Chemistry). De missie was altijd dezelfde: het versterken en versneld naar de markt brengen van innovaties omtrent duurzame chemie

SYNERGIE ZOEKEN EN VINDEN

Toen Catalisti in 2017 ontstond, kwam het niet uit het niets tevoorschijn. Het is in feite de voortzetting van FISCH, Flanders Innovation Hub for Sustainable Chemistry. De missie was al bij de oprichting van FISCH in 2012 dezelfde: het versterken en versneld naar de markt brengen van innovaties omtrent duurzame chemie.

“Toen Vlaanderen zijn Speerpuntenclusterbeleid uitstippelde, leek het dan ook logisch dat het voor de sectoren Chemie en Kunststoffen bij ons kwam aankloppen", geeft managing director dr. sc. Jan Van Havenbergh aan.

“Onze rol heeft er altijd in bestaan om de juiste partners bij elkaar te brengen om innovatieprojecten tot een goed einde te brengen. En hoewel de overheid voor 50% aandeelhouder is, zijn het de bedrijven uit de chemie en de petrochemie, die de andere 50% in handen hebben, die een sturende rol opnemen. Ze kijken verder dan de eigen bedrijfsmuren en zoeken synergie met andere bedrijven en kennisinstellingen om open innovatie te versnellen tot een matuur en valoriseerbaar proces."

dr. sc. Jan Van Havenbergh

WIE IS DR. SC. JAN VAN HAVENBERGH?

Jan Van Havenbergh studeerde celbiologie aan de Universiteit van Antwerpen. “Het was een van de eerste biochemische richtingen, maar met mijn PhD evolueerde ik al snel naar fysicochemie. Mijn eerste werkervaringen hadden te maken met onderzoek naar polymeren. Voor mijn aanstelling bij FISCH, ben ik eigenlijk lange tijd niet met chemie bezig geweest. Ik was meer marketeer en strateeg geworden dan chemicus. Maar mijn achtergrond is snel weer opgefrist geraakt", vertelt Van Havenbergh met een knipoog. “De toegevoegde waarde van chemie op de maatschappij is zodanig groot en heeft zo een enorme economische en ecologische impact, we kunnen er niet omheen. Het geeft enorm veel voldoening om tussen de brede waaier aan toepassingen en uitdagingen die er vandaag zijn, vanuit iets kleins als een chemische bouwsteen tot zo mooie oplossingen te komen."

Sinds 2012 werden een veertigtal projecten op het getouw gezet. “Dat we in meer dan de helft van de gevallen een duidelijke economische meerwaarde wisten te realiseren en technologische doorbraken forceerden die resulteerden in diverse octrooien en nieuwe infrastructuur, is het beste bewijs van de wil van de sector om te verduurzamen", vult program manager dr. ing. Luc Van Ginneken aan.

WAARMAKEN VAN KLIMAATDOELSTELLINGEN

Duurzaamheid stond al in de begindagen van FISCH hoog op de agenda, zij het met een andere invulling. Van Havenbergh: “In 2012 waren we er met zijn allen van overtuigd dat er weldra een eind zou komen aan de beschikbare reserves aan fossiele brandstoffen. De kostprijs ging snel de hoogte in. Het ging erom de grondstoffen voor chemie en kunststoffen veilig te stellen. Vandaag draait het meer om het vermijden van CO2-emissies en het waarmaken van klimaatdoelstellingen om de wereld veilig te stellen. Maar de manier om beide doelen te bereiken liep min of meer langs dezelfde weg." Om in aanmerking te komen als Catalisti-project, moet elk initiatief getoetst worden of het binnen de scope van de organisatie valt.

Er zijn vier thema's om aan te beantwoorden:

  • hernieuwbare energie,
  • valorisatie van nevenstromen,
  • procesintensificatie, en
  • advanced sustainable products.
dr. ing. Luc Van Ginneken
dr. ing. Luc Van Ginneken

WIE IS DR. ING. LUC VAN GINNEKEN?

Luc Van Ginneken studeerde in 1989 af aan de Universiteit van Antwerpen als industrieel ingenieur in de chemie-biochemie. Hij bleef tot '99 werken als onderzoeker voor de Universiteit en leverde een doctoraat af rond de milieuaspecten van metalen. “Ik begon te werken rond chemische reactortechnologie bij de VITO, meer bepaald rond het gebruik van superkritische vloeistoffen. Vandaag werk ik nog steeds voor de VITO, waar ik mij bezighoud met de business unit scheiding- en conversietechnologie en ben ik vanuit de VITO deels aangesteld bij Catalisti. Als ik vanuit Geel, waar ik woon, naar het werk vertrek, passeer ik langs enkele bekende chemische fabrieken. Het is indrukwekkend om zien als je weet welke eenvoudige processen achter dergelijke installaties schuilgaan. Hoe ze geëvolueerd zijn van niks tot implementatie. Dat is het mooie van chemie."

Van Ginneken: “Verduurzaming is de enige weg vooruit. De Europese chemie staat onder druk, enerzijds van de wereldwijde concurrentie, anderzijds van de strenge regelgeving die Europa voorschrijft. De tijd van treuzelen is voorbij. Wie nog langer afwacht, zal zijn competitiviteit achteruit zien gaan. Alle omstandigheden zijn hier aanwezig om wereldtop te worden in een duurzame chemie: nabijheid van kennisinstellingen, professoren die uitblinken in hun onderzoeksveld, en de wil om samen aan ideeën te werken. Er is meer synergie dan afgunst."

HONDERD JAAR FINETUNEN NU OP TWINTIG JAAR

Nochtans zijn de uitdagingen niet min. Van Ginneken: “Chemie is gebaseerd op processen die honderd jaar geleden zijn uitgevonden en in alle rust en stilte hebben kunnen destilleren tot de efficiëntie die ze vandaag herbergen. We mogen dan wel de publieke perceptie tegen hebben en het imago hebben van een grote vervuiler te zijn, maar de chemische bedrijven hebben wel al veel inspanningen geleverd om hun impact op het milieu terug te schroeven. We zijn onmiskenbaar verantwoordelijk voor een significante emissie, maar wat we uit onze processen halen is anderhalve keer meer dan wat we er insteken. De output is de laatste jaren enorm verhoogd, maar onze uitstoot is dezelfde gebleven. Dat is te danken aan honderd jaar van optimaliseren. We moeten dat koud kunstje nu herhalen en de chemische industrie heruitvinden met bouwstenen van biomassa in plaats van fossiele brandstoffen maar dan binnen een tijdspanne van twintig jaar. Geen makkelijke taak, maar een noodzakelijke. Want zonder chemie staan we nergens. Als we de chemiesector hier willen houden dan moeten we snel leidend worden in milieuvriendelijke processen, zodat men ook in andere landen geen excuus meer heeft om een vervuilende manier van werken aan te houden. Pas dan zullen we een grote sprong voorwaarts nemen. Maar de krappe deadline en de omvang van de uitdaging maken het zeer precair."

 

"We mogen dan wel de publieke perceptie tegen hebben en het imago hebben van een grote vervuiler te zijn, maar de chemische bedrijven hebben wel al veel inspanningen geleverd om hun impact op het milieu terug te schroeven"

 

REGIE OVER MOONSHOT-PROGRAMMA

Met de verwezenlijkingen die Catalisti reeds op zijn palmares heeft staan en de focus die er altijd geweest is op de transitie naar een duurzame economie, was de keuze van de Vlaamse Regering voor een regisseur voor zijn moonshot-programma dan ook snel gemaakt. De komende twintig jaar zal er jaarlijks twintig miljoen euro worden uitgetrokken voor fundamenteel onderzoek naar manieren om de CO2-uitstoot te vermijden in drie cruciale sectoren, samen goed voor 90% van de CO2-emissies: chemie, petrochemie en staal.

Van Havenbergh: “Dit valt eigenlijk perfect binnen de scope waar we al die tijd al rond werkten. De enige component die eraan toegevoegd wordt, is het vinden van een goedkope energiebron om de nieuwe chemische processen te laten lopen. Wij zijn dan ook van plan om onze bekende methodologie aan te houden. Dat wil zeggen dat we luisteren naar bedrijven om te weten waar de noden liggen en we vervolgens kijken welke kennis er rond aanwezig is en hoe we die op de beste manier kunnen samenbrengen. Biomassa zal een belangrijk topic worden. Het bezit immers unieke features die niet met traditionele chemische bouwstenen te verkrijgen zijn. Er liggen dus mogelijkheden om toegevoegde waarde te creëren voor de bedrijven, op voorwaarde dat ook de processen mee transformeren en ze een duurzame energiebron vinden. Ten slotte zal er extra aandacht komen voor innovaties om de kringloop te sluiten en dus bepaalde materialen te recupereren en weer in te zetten met een maximaal behoud van waarde."

TECHNOLOGIE VERMARKTEN

Het moonshot-programma wil trouwens meer doen dan alleen maar inzetten op onderzoek om de CO2-emissies te verminderen.
Van Havenbergh: “Net daarom houden we zo vast aan onze methodologie want die gaat net meer partners in de waardeketen samenbrengen. Als de innovatie dan lukt, dan heb je meteen de valorisatie langs het traject klaar. Dat is de voorwaarde om niet alleen resultaten te oogsten maar ook technologie internationaal te kunnen vermarkten. De praktische en economisch rendabele implementatie is de even cruciale keerzijde van deze medaille." Toch zal die oogstfase nog niet voor morgen zijn. “Het gaat om essentiële veranderingen in de bouwstenen en de processen om topproducten anders te gaan maken. Nieuwe bouwstenen die daarom nog niet in voldoende mate aanwezig zijn, denk bijvoorbeeld aan waterstof, om de huidige productie op te vangen", verduidelijkt Van Havenbergh. “En processen die nog niet bestaan en waaraan heel wat fundamenteel onderzoek vooraf zal moeten gaan. We moeten ons dan ook geen illusies maken. Bepaalde transformaties zullen inderdaad om die tijdsspanne van twintig jaar vragen om tot technologie te komen die rendabel en praktisch geïmplementeerd kan worden. Tegelijkertijd willen we wel die versnelling op gang brengen en nog dit jaar projecten starten waar we binnen drie jaar vruchten van kunnen plukken. Die ommekeer is dringend nodig, want we willen ook jonge studenten overtuigen om bij onze bedrijven aan de slag te gaan."

 

“Door meer openheid na te streven, kunnen we ons aantrekkelijker maken voor potentiële werkkrachten"

 

MEER OPENHEID VOOR BETER IMAGO

De chemische en petrochemische bedrijven moeten dan in eerste instantie zelf werk maken van een beter imago. “Door meer openheid na te streven, kunnen we ons aantrekkelijker maken voor potentiële werkkrachten", stelt Van Ginneken. “We moeten de moeite doen om onze processen en realisaties in mensentaal om te zetten. Jan publiek moet weer leren houden van chemie want het zit in alles in ons dagelijkse leven verweven. Daar is expliciet een deel van het moonshot-budget voor gereserveerd. En laat ons vooral de inspanningen die bedrijven zelf al geleverd hebben en zullen leveren om meer duurzaam te worden niet onderschatten." Catalisti wil ook verder dan de eigen landsgrenzen kijken om van de moonshot een succes te maken.

Van Havenbergh: "Bedrijven uit de Belgische chemie en petrochemie hebben vaak vestigingen in andere landen. Programma's die elders lopen en die aansluiten op wat we willen bereiken, zullen we gebruiken, maar we gaan er ons niet door laten leiden. We willen in de eerste plaats inzetten op de sterktes die al in Vlaanderen aanwezig zijn. Denk bijvoorbeeld aan biokatalyse, scheiding en conversie, circulariteit, domeinen waar we stuk voor stop wereldtop in zijn. Dat moeten de eerste pistes zijn om te verkennen om kennis te valoriseren en af te toetsen of innovatieve processen op grote schaal kunnen werken en een business case ontsluiten. Onze rol zal er een worden van bruggen bouwen."

Luc Van Ginneken, program manager Catalisti: “De chemische en petrochemische bedrijven moeten de moeite doen om hun processen en realisaties om te zetten in mensentaal. Jan publiek moet weer leren houden van chemie want het zit in alles in ons dagelijkse leven verweven”
Luc Van Ginneken, program manager Catalisti: “De chemische en petrochemische bedrijven moeten de moeite doen om hun processen en realisaties om te zetten in mensentaal. Jan publiek moet weer leren houden van chemie want het zit in alles in ons dagelijkse leven verweven”

SYNERGIE VAN ECOLOGISCHE EN ECONOMISCHE IMPACT

En wat brengt de toekomst voor Catalisti? 
Van Havenbergh: “De impact van de moonshot op onze conventionele werking zal enorm zijn. Momenteel hebben we een team van acht FTE's, daar zal wel wat mankracht mogen bijkomen om alle projecten tot volle ontbolstering te laten komen. Het blijft natuurlijk koffiedik kijken wat de nieuwe legislatuur zal brengen. Door de synergie tussen de ecologische en economische impact hangt er geen partijkleur aan dit project. We hopen dat de toekomstige regering beseft wat er van afhangt en de kraan eerder meer opendraait dan sluit." Wat er ook gebeurt, de uitvalsbasis zal binnenkort veranderen. Het Antwerpse Havenhuis wordt ingeruild voor de Blue Chem-site, momenteel nog in aanmaak. “Waar kunnen we beter gestructureerde innovatie op lange termijn op de rails zetten dan in het hart van de duurzame chemie. Het heeft te lang geduurd vooraleer we er werk van gemaakt hebben. Het is hoog tijd om het volle potentieel te gaan benutten", besluit Van Ginneken.