naar top
Menu
Logo Print
31/07/2019 - ING. M. DE WIT- BLOK

PROCESVEILIGHEID VRAAGT AANDACHT VOOR MENS EN TECHNIEK

Terugblik op 5e editie van het Process Safety Congres

Een van de doelstellingen van het congres was: kennisoverdracht door netwerken
Een van de congresdoelstellingen was kennisoverdracht door netwerken

2019 was het eerste jubileumjaar voor de Process Safety Conference. Voor de vijfde keer organiseerde Tijs Koerts uit naam van de stichting PS Congres dit congres waarin 'procesveiligheid voor technici' centraal staat. Dat het thema de onverminderde aandacht heeft, bleek uit het grote aantal bezoekers en standhouders van de mini-beurs. Bovendien ademde deze dag een sfeer die de honger naar kennis weerspiegelde en de wil om met elkaar in gesprek te gaan over veiligheid. Precies waar dit congres voor bedoeld is.

De geschiedenis leert dat aandacht voor procesveiligheid belangrijk blijft. We zijn wat dat betreft nooit uitgeleerd en stellen daarbij steeds vaker vast dat technische hulpmiddelen alleen niet voldoende zijn om de veiligheid te waarborgen. Sterker nog, de factor mens - met al zijn sterkten en zwaktes - blijkt vaak het verschil te maken.

PLENAIRE SESSIES

Dat we nooit zijn uitgeleerd, kwam onder meer naar voren in de eerste twee plenaire sessies waarmee de conferentie - na de opening van Tijs Koerts - inhoudelijk startte.

Detoneren van gassen

Hans-Peter Schildberg van BASF ging zeer gedetailleerd in op experimentele onderzoeken waarbij hij al jaren is betrokken. Deze richten zich op het achterhalen van de mechanismen die een rol spelen bij het detoneren van gassen. Na een stukje theorie over detonatie en deflagratie behandelde hij enkele experimenten waarin deze verschijnselen in pijpleidingen worden onderzocht. Zijn lezing gaf aan dat het doorgronden en begrijpen van de achterliggende mechanismen die kunnen leiden tot gasexplosies een complexe materie vormen. We zijn dus nog niet uitgeleerd, en volgens Schildberg gaat het dan ook nog láng duren voordat eenduidige resultaten zijn mee te nemen in de wet- en regelgeving.

 

Wanneer het fout gaat: de tank die bovenop ligt, stond eerst links onder op de grond maar werd door een explosie de hoogte in gekatapulteerd
Wanneer het fout gaat: de tank die bovenop ligt, stond eerst links onder op de grond maar werd door een explosie de hoogte in gekatapulteerd

Explosies voorkomen door eliminatie van vrije radicalen?

Een échte technische oplossing om de gevolgen van dampexplosies te minimaliseren werd beschreven in de presentatie van

Dirk Roosendans van Total. “Maatregelen die tot nu toe worden genomen zijn onder meer isolatiesystemen, drukverlagende systemen, watergordijnen en zeer sterke wanden om de gevolgen van een mogelijke explosie te minimaliseren", geeft hij aan. “Maar is het niet beter om een van de factoren weg te nemen die een voorwaarde is voor het ontstaan van explosies? En dan heb ik het niet over de bekende drie eenheden: zuurstof, brandbaar materiaal en de ontstekingsbron, maar over de vrije radicalen die een rol spelen in de chemische kettingreactie die voorafgaat aan een explosie."

Deze vrije radicalen worden aangemaakt in de allereerste fase van de kettingreactie die leidt tot een explosie en vervolgens sterk vermeerderd in de tweede fase. Wanneer de vorming van deze radicalen afgeremd zou kunnen worden middels inhibitors, dan zou een explosie kunnen uitblijven of zullen de gevolgen in elk geval veel minder heftig zijn.

In een speciaal programma dat Total doorliep van 2008 tot 2010, is onder andere een drietal stoffen geselecteerd als mogelijke inhibitor: KHCO3, Na2CO3 en NaHCO3.

Vervolgens zijn van 2011 tot 2018 testen uitgevoerd en is een eindtest gedaan met KHCO3 of K2CO3 met een deeltjesgrootte van 20 - 30 µm. Dit poeder werd onder druk in de specifieke ruime gebracht met een concentratie van ongeveer 100 g/m³; dit gebeurde 20 seconden na het detecteren van een lekkage. Verder moest de stofwolk gedurende vijf minuten in deze ruimte van ongeveer 1.250 m³ blijven bestaan. Dirk Roosendans: “De werking van dit laatste ontwerp van het inhibitiesysteem is bevestigd tijdens de laatste grootschalige testen in Californië in september 2016. De eerste industriële implementatie verwachten we in 2018 - 2019 als onderdeel van de nieuwe krakerunits in Daesan (Zuid-Korea) en Port Arthur (Verenigde Staten)."

PARALLELSESSIES

Na een koffiebreak was het vervolgens tijd voor de parallelsessies waarbij vijf keer drie presentaties gelijktijdig in verschillende ruimtes werden gehouden. Gescheiden door een uitstekende lunch bood dit in totaal vijftien bedrijven de mogelijkheden hun kennis met betrekking tot procesveiligheid te delen. Daarbij werd een mooie mix geboden van zowel puur technische oplossingen zoals de nieuwe ontlastklep (drukverlagingsklep) Protego van Braunschweiger Flammenfilter als oplossingen die zich meer op de organisatie van veiligheid, procedures, management en menselijke aspecten richtten.

TOOLS ONDERSTEUNEN BIJ REALISATIE SIS/LOPA DATABASE

Jeroen de Maat (Process Safety Technology Leader bij Trinseo) vertelde onder andere over twee nieuwe tools die ondersteuning bieden bij het maken van een SIS/LOPA-database. De Maat: “De CHEF-tool (Chemical Hazard Engineering Fundamentals) is ontwikkeld voor het berekenen van een verlies van product om zo het zwaarste effect van een scenario te kunnen inschatten. De tweede tool omvat RAST (Risk Analysis Screening Tool) maar wordt ook ingezet in het kader van scenario identificatie en het uitvoeren van een alternatieve HazOp. Deze tool bevat tevens een mogelijkheid voor het uitvoeren van een LOPA en het maken van een overzicht van de instrumentele beveiligingen die gedefinieerd zijn bij de scenario's."

Deze gebogen pijp is een specifiek voorbeeld van een slecht ontworpen EPRS-systeem
Deze gebogen pijp is een specifiek voorbeeld van een slecht ontworpen EPRS-systeem

VOORKOMEN VAN FOUTEN IN DRUKONTLASTINGSSYSTEMEN

Philip van Gils hield namens DEKRA Process Safety een presentatie over fouten in het ontwerp van 'Emergency Pressure Relief Systems' (EPRS). Hij gaf daarbij aan dat in de ontwerpfase veelal de procedures worden gevolgd van het Design Institute for Emergency Relief Systems (DIERS) maar dat iedere afzonderlijke stap een potentiële kans is op fouten. Zo zijn bijvoorbeeld niet altijd de juiste scenario's geïdentificeerd waardoor de EPRS verkeerd wordt gedimensioneerd. Tevens wordt na een wijziging in een proces niet altijd goed geëvalueerd of er een aanpassing van de EPRS nodig is. Ook onderhoud blijkt een bron van fouten te zijn; zo ontdekken we bij incidentonderzoeken bijvoorbeeld regelmatig dat verpakkings- of transportmaterialen van de EPRS voor ingebruikname niet zijn verwijderd. Dat kan catastrofale gevolgen hebben gezien het feit dat EPRS vaak de laatste beschermingslaag vormen. Aan de andere kant kunnen we gelukkig vaststellen dat de bewustwording voor deze materie lijkt toe te nemen, aangezien we steeds meer aanvragen krijgen voor advies op het gebied van 'vent sizing' en het uitvoeren van de bijbehorende tests.

BEHANDEL ALS EEN VERANDERINGSPROJECT

Ook bij de presentatie van TÜV SÜD stond niet zozeer een technische oplossing centraal maar de procedures en organisatie in het thema 'inspectie management'. Bijzonder aan het verhaal was dat de besproken methodologie van 'Risk Based Inspections', in de organisatie is geborgd door TÜV SÜD en dat in een samenwerking tussen Capgemini en TÜV SÜD de geïntegreerde inspectie/RBI-tool is geïmplementeerd. Door de kennis en ervaring op het vlak van asset management te koppelen, is het datamodel 'Digital Twins' ontwikkeld. Hiermee is een inspectie-managementoplossing gerealiseerd op basis van tweesporenbeleid: Time-based Inspection Management en Risk-based Inspection Management. Coen van Driel: “Inmiddels is de pilot op een testplant afgerond en zijn (nu al) significante tijdsbesparingen geïdentificeerd terwijl de integriteit van de plant is verhoogd. De uitrol naar de andere fabrieken is in volle gang."

GEEF VEILIGHEID MEER AANZIEN

Tot slot stond ook bij de presentatie van DSM de mens volledig centraal.

Arthur Groot geeft aan: “In 2017 hebben we een incident gehad waarbij een dode en twee zwaargewonden zijn gevallen. Dit gaf duidelijk aan dat de vele veiligheidsmaatregelen binnen DSM schijnbaar niet voldoende waren om dit incident te voorkomen. Uiteindelijk kom je dan uit op het feit dat de mens zelf de zwakke schakel is. Je moet dus iets bedenken wat iedereen inspireert en aanmoedigt om voortdurend scherp te zijn en altijd een focus te hebben op die procesveiligheid. Om een heel lang verhaal kort te maken, hebben wij dit gedaan door alle taken en rollen in onze veiligheidssystemen meer aanzien te geven. Veiligheid is niet iets dat je 'erbij' doet maar is een meer dan serieuze rol binnen de organisatie die professioneel dient te worden ingevuld. De hiervoor benodigde competenties zijn vastgesteld en daar waar mensen kennis of vaardigheden missen, zijn ze verplicht deze aan te vullen. Juist door het definiëren van deze status krijgen mensen ook makkelijker hulp van collega's en weten bovendien de juiste hulpvraag te stellen. We zijn bezig met de implementatie van deze aanpak binnen alle veiligheidssystemen. Zo zijn we gestart met HAZOP en zullen dit verder uitbreiden naar ook de overige drie aandachtsgebieden waaronder machine safety."

Ruimtevaarder André Kuipers sloot de inspirerende dag af met een eigen verhaal over alle technieken die in de lucht- en ruimtevaart bijdragen aan de veiligheid van mens en omgeving.